Arşimet Kimdir ? Arşimet’in Hayatı ve Yaptıkları

Arşimet Kimdir ?

Bu gün uzun zamandır hazırlamakta olduğum ve Genel Tarih bölümünün ilk yazısı olan Arşimet Kimdir ve Hayatındaki dönüm noktalarını nelerdir bunu anlatmaya çalışacağım. Umarım keyifli bir yazı olur diyerek başlıyorum.

Arşimet’in MÖ 287 ile MÖ 212 yılları arasında yaşadığı konusunda ortak bir yargı vardır bu yüzden bende bu tarihleri alacağım. Arşimet MÖ 287 yılında o zamanlar Yunanlılara ait olan Sicilya adasındaki Siracusa adlı şehirde doğmuştur. Bulunduğu bölge yaşadığı yıllar gereği sürekli savaş halinde olan ve insanlarında her an ölebileceğini bilerek hayatlarına devam ettikleri kısaca artık alıştıkları bir yer konumunda. Akdeniz’in ortasındaki Sicilya adası Roma, Yunan ve Kartacalı’lar arasında sürekli olan savaşlar nedeniyle bölge halkı deniz savaşlarında aşırı derecede tecrübeli hale gelmişler ki zaten bu sebeple artık ölümde kolay karşıladıkları bir durum olmuş. Arşimet bu savaşlardan ötürü hayatının tamamını Sicilya adasında geçirmemiştir ama dönüp dolaşıp tekrar doğduğu adaya gelerek orada hayata gözlerini yummuştur. Arşimet’in hayatında bu savaşlar aşırı derecede etkiler bırakmış, bu duruma yeni bir başlık altında devam etmek istiyorum.

Arşimet Kimdir ? Arşimet'in Hayatı ve Yaptıkları

Arşimet Gençken

Giriş bölümünden sonra doğal olarak yazımıza çocukluk ve gençlik döneminden başlayarak devam edelim. Öncelikle Arşimet’in ailesinden bahsetmek gerekirse birkaç söylenti bulunmakta, babasının da Arşimet gibi bir Astronom olduğu ve adının da Phidias olduğu söylenir. Bir diğer söylentide ise Arşimet’in soylu bir aileden geldiği hatta doğduğu şehrin kralı olan Hierro ile akrabalığı bulunduğu da dillendirilmektedir.

Arşimet 12 yaşında İskenderiye’ ye giderek eğitim hayatına başlamıştır. Tüm eğitim hayatı boyunca ünlü matematikçi Oklit tarafından eğitilmiş ve o yıllarda gene ünlü olan Konon ile arkadaşlık bağı kurmuştur. Eğitim hayatı bittiğinde tekrar Sicilya adasına dönerek yaşamını sürdürürken eğim hayatı boyunca edindiği tüm arkadaşları ile irtibat halinde kalmayı tercih etmiştir. Bu yazışmaların birçoğu bir eser halinde birleştirilmiş ve günümüze kadar da ulaşmıştır. Bu eser dikkate alınarak Arşimet’in Küre ve Silindir hakkında uzun süre kafa yorduğunu çıkartabiliyoruz. Eserde aynı zamanda yazışma yaptığı arkadaşları ile paylaştığı formüllerde bulunmaktadır.

Arşimet dahi bir Matematikçi ve Bilim adamı olsa da bulunduğu bölgenin sürekli savaş halinde olmasından dolayı daha çok mucit yanıyla bölgede yer edinmiştir. Mucitlik sıfatı o dönemlerde o kadar çok işe yarıyordu ki bölge halkı bilimle ilgili buluşlarıyla pek ilgilenmiyordu diyebilirim. Aslına bakarsanız o kadar savaşın içinde gayet doğal bir durum olarak karşılanması gerekli. Arşimet’in adının mucit olarak çıkmasını sağlayan olaylardan bir tanesi de Kral Hierro’nun kendisi gibi Kral olan Ptolemy için yaptırdığı Sicilya adasının görmüş olduğu en büyük gemiyi bir türlü suya indirememesi ve bunun sonucunda Arşimet’e yardım çağrısında bulunmasıdır. Bahsi geçen gemiyi Arşimet çok az insan kuvveti kullanarak başarılı bir şekilde suya indirebilecek bir düzenek yapmış ve nihayetinde de gemiyi suya indirmiştir. Bu olaydan sonra önce kendi şehrinde sonra Sicilya’nın genelinde ünü gittikçe yayılmış ve adı mucit olarak anılmaya başlamıştır. Arşimet’in bilinen en büyük icatlarından ve adının Sicilya’dan dünyaya taşıyan icadıysa Arşimet Vidasıdır. Nil nehrinin sularının taşması sonucu sürekli yaşadıkları yerlere su basan Mısırlılar Arşimet Vidası sayesinde yükselen Nil nehrini kontrol altına almayı başarabilmişlerdir. Bu icatta Arşimet için en büyük dönüm noktalarından biri olarak sayılmaktadır.

Arşimet Kimdir ? Arşimet'in Hayatı ve Yaptıkları

Savaş Yıllarında Arşimet

Arşimet tüm hayatı boyunca hiçbir şekilde siyasete karışmamış, karışmakta istememiştir. Onun için önemli olan tek şey buluşları ve üzerinde araştırma yaptığı konular olmuştur. Bu durum ne yazık ki Romalıların doğduğu ve o sırada da yaşadığı Siracusa’ya göz dikene kadar sürdü. Zamanının en başarılı konsüllerinden olan Claudius Marcellus Siracusa’ya hayli büyük bir orduyla saldırıda bulunmuş bunun ardından da siyasiler Arşimet’den yardım istemişlerdir. Arşimet hem doğduğu toprakları korumak adına hem de kendi insanına zarar gelmesini istemediğinden bu teklife olumlu bir geri dönüş sağlamıştır. İlk olarak Roma donanmasının çok hızlı bir şekilde batırılmasını sağlayan bir sistem geliştirmiş ve bu sayede donanmayı önce yavaşlatmış sonrada başarısızlığa uğratmıştır. Romalılar bu saldırıyı yaparken Arşimet’i hesaba katmadıklarına gerçekten pişman olmuşlar o zamanlarda.

Arşimet gemileri hemen batırabilen sistemin yanında şehrin mükemmel bir savunmaya sahip olması için vinçler yardımıyla kayaları ve metalleri fırlatabilen ek sistemlerde geliştirmiştir. Bu kadar üstün bir savunma karşısında Romalılar sürekli saldırı yaparak bu savunma hattını geçemeyeceğini anladığında şehri tamamen kuşatma yoluna başvurmuşlar ve tam 8 yılın ardından Siracusa’yı ele geçirmeyi başarmışlar. Claudius Marcellus bayağı sabırlı ve inatçı bir konsülmüş anlaşılan çünkü sabrettiği için Siracusa’dan sonra tüm Sicilya adası da Romalıların eline geçmiş. Burada önemli olan bir şey varsa tarih Romalıları değil Yunanları övgü dolu sözlerle anmış olmasıdır.

Arşimet’in hayatının büyük bir kısmı savaşlarla geçse de o bilimsel anlamda birçok buluşa ve günümüzde hala kullanılabilen keşiflere imza atmayı başarmıştır. Arşimet’in mükemmel savunmasından sonra Yunan bilgeliğinin Romanın askeri gücünü bile yenebileceği görülmüş ve tüm yunanlar tarafından Yunan bilgeliği büyük bir sembol halini almıştır. İsterseniz son bölüm olan Arşimet eserlerini de biraz inceleyelim.

Arşimet Kimdir ? Arşimet'in Hayatı ve Yaptıkları

Arşimet’in Bize Bıraktığı Miras

Yazıya başlamadan önce Arşimet’in sahip olduğu unvanları saymak istiyorum. Arşimet hidrostatikin ve mekaniğin temellerini atan ilk fizikçi, matematikçi, filozof, astronom ve mühendistir yani kısaca dünyamıza gelen en büyük dâhilerden biriydi diyebilirim. Arşimet yukarıda da bahsettiğim gibi eğitimini bitirdikten sonra eğitim gördüğü yıllarda tanıştığı bilginlerle sürekli olarak yazışmış ve bulduğu bilgileri paylaşarak fikirler almıştır. Arşimet’ ten bize kalan şeyler bu yazılardır ve bu yazılar birer eser haline getirilmiştir. 2000 yıl sonra günümüzde hala bu eserlerin 9 tanesinin saklandığı bilinmektedir. MS 8-9’ uncu yıllarda bu eserlerin Arapçaya çevrilmesi sayesinde Arşimet anlaşılabilmiş ve bilgileri Matematik alanında büyük gelişmeler olmasını sağlamıştır.

Arşimet’ten bize Yöntem adlı bir eser daha kalmıştır bu eser, 19. Yüzyıla kadar ortaya çıkmamış ama 19. Yüzyılda tekrar incelenmesi sayesinde açıklık kazanmıştır. Arşimet’in vefat ettiği yer kesin olarak bilinmese de çoğunluk Arşimet’in doğduğu yer olan Siracusa’da hayata gözlerini yumduğunu düşünmektedir. Arşimet’in ölümü nasıl oldu derseniz tabiyi ki bu konu hakkında da bayağı bir teori olduğunu söyleyebilirim. En çok bahsi geçen teori ise Romalı bir asker tarafından toprağa bir silindir resmi çizerken öldürülmüş olduğudur. Hatta burada son söz olarak “Noli turbare circulos meos” (Silindir şekillerimi bozmayın) olduğu söylenmektedir. Arşimet’e ait olduğu söylenen mezar Sicalya konsül yardımcısı olan Cicero tarafından bulunmuştur.

Arşimet birçok alanda buluşlar yapmıştır örnek vermek gerekirse Matematik, Geometri, Mekanik ve benzeri birçok dalı sayabiliriz. En önemli buluşlarını saymak istersek önceliği Mekanik dalında bulduğu Denge Prensibine verebiliriz. Bu buluşun ünlü olmasının bir diğer sebebi de Arşimet’in bu buluştan sonra “ Bana bir dayanak noktası verin Dünya’yı yerinden oynatayım” sözü olmuştur. Geometri dalında bulduğu önemli buluşlar ise dairenin hesaplanması sırasında pi değerini yaklaşık olarak bulmuş ve bunun sonucunda da suyun kaldırma gücünün cismin özkütlesi’nin çapıyla ilgili olduğunu keşfetmiştir. Bir diğer Geometri buluşu ise bir karenin yüz ölçümün 4r2 ve hacminin 4/3 r3 ‘ e eşit olduğunu kanıtlamasıdır.

Matematik alanında bulduğu önemli buluşlardan biri ise kendisinden 2000 yıl sonra gelişmeye başlayacak olan İntegral ve Diferansiyel Denklemlerin hesaplamalarında o zamanlarda öncülük görevi yapmış olmasıdır. Bulduğu sonsuz küçüklükler hesabi ile modern matematikte ki Newton ve Leibniz gibi büyük matematikçilere temel hazırlamıştır. Arşimet dengesi olarak bilinen sıvıların dengesi kanunu ise Hidrostatik alanında yapmış olduğu en büyük keşiflerden biridir. Bu buluşunda suya giren her maddenin kendi ağırlığı kadar suyu dışarı çıkardığını keşfettiğinde duşta olduğu ve “Eurekaé” ( Buldum, buldum!) diye bağırarak çıplak bir şekilde duştan çıktığı efsaneler arasındadır. Bu yazıların sonuna geldiğimde sizlere Arşimet’in yazılı eserlerini sıralayarak veda etmek isterim.

Arşimet Kimdir ? Arşimet'in Hayatı ve Yaptıkları

Arşimet’in Yazılı eserleri:

  • İkinci Derecede Paraboller
  • Spiraller Üzerine
  • Denge Üzerine ( 2 Cilt )
  • Küre ve Silindir Yüzeyi Üzerine ( 2 Cilt )
  • Yüzen Cisimler Üzerine ( 2 Cilt )
  • Dairenin Ölçülmesi
  • Konoidler Üzerine
  • Mekanik Teoremler Yöntemi
  • Sandreckone

Son Sözler

Arşimet Kimdir ve Arşimet’in hayatı gibi sorulara cevap vermek için ele aldığım bu makalem umarım sizlere faydalı olmuştur. Eğer hata yaptıysam bilinmelidir ki bilerek değil, söylenmesi durumunda da büyük bir zevkle düzeltebilirim. Sevgi ve saygılarımla, hoşça kalın…

Written by Ali Sahinkaya